Venus i Adonis

Venus i Adonis Johna Blowa – perła angielskiego baroku wraca na scenę
podczas tegorocznego Festiwalu Varmia Musica.

John Blow (1649–1708), jeden z najwybitniejszych kompozytorów epoki
Restauracji, stworzył to dzieło około 1683 roku na dwór Karola II. Nazywane przez
samego autora „maską dla rozrywki króla”, dziś uznawane jest za najwcześniejszą
znaną angielską operę – most między tradycyjną maską dworską a rodzącą się
formą operową.

Libretto, przypisywane Anne Kingsmill (późniejszej hrabinie
Winchilsea) lub Aphrze Behn, łączy mitologię z subtelną satyrą na obyczaje
dworskie. Premiera odbyła się najprawdopodobniej w Whitehall lub Windsorze, a
wśród wykonawców znalazły się nawet członkinie rodziny królewskiej.

Fabuła opiera się na klasycznym micie z Metamorfoz Owidiusza, znanym też z
poematu Szekspira. Bogini miłości Wenus, rażona strzałą własnego syna
Kupidyna, zakochuje się w pięknym śmiertelniku Adonisie. Między nimi rodzi się
namiętność – pełna czułości, ale i dworskiej finezji. Wenus zachęca Adonisa do
polowania, choć ten wolałby pozostać u jej boku. Tragiczny finał jest nieunikniony:
Adonis ginie od ciosu dzika, a Wenus pozostaje w żałobie.

Opera nie kończy się jednak samą tragedią – w prologu i aktach pojawiają się lekcje Kupidyna dla małych amorków, żartobliwe sceny i chóry, które balansują między komizmem a głębokim liryzmem. Muzyka Blowa jest intymna, pełna wdzięku i angielskiej melancholii: delikatne melodie smyczków, bogate basso continuo i chóry o niezwykłej ekspresji tworzą klimat, w którym miłość i śmierć splatają się w jedną, nieuniknioną opowieść.

Dzieło ma też wymiar historyczny i symboliczny. Powstałe w czasach burzliwej polityki Karola II, bywa odczytywane jako subtelna alegoria – Adonis jako monarcha, dzik jako zagrożenie ze strony frakcji politycznych, a Wenus jako siła miłości i destabilizacji. Jednocześnie stanowi kamień milowy: to właśnie Venus and Adonis pokazała, że język angielski może z powodzeniem konkurować z włoską operą.

W tym roku opera Johna Blowa zabrzmi w ramach Festiwalu Varmia Musica (2–9
sierpnia 2026, Lidzbark Warmiński) pod hasłem Musica Amoris – „Muzyka Miłości”.
To idealny wybór, bo festiwal od lat łączy najwyższej próby wykonanie muzyki
dawnej z edukacją.

Sercem projektu jest Varmia Musica Academia – letnie warsztaty muzyki dawnej w
praktyce wykonawczej historycznie poinformowanej (HIP). To nie są zwykłe kursy
mistrzowskie. Młodzi śpiewacy, instrumentaliści i tancerze przez tydzień pracują
pod okiem wybitnych pedagogów i dyrygentów, przygotowując całe dzieło
operowe od zera: od prób sekcyjnych, przez inscenizację i choreografię, po
koncert finałowy. Uczestnicy nie tylko wykonują partie solowe i chóralne, ale także
zmierzyć się z prawdziwą formą operową – z dramatem, gestem scenicznym,
improwizacją ornamentalną i żywą komunikacją między muzykami a publicznością.
W poprzednich edycjach przygotowano w ten sposób m.in. Dydonę i Eneasza
Purcella – efektem był pełnowartościowy spektakl koncertowy, który zachwycał
zarówno krytyków, jak i melomanów.

To właśnie czyni Varmia Musica wyjątkowym festiwalem: nie jest on jedynie serią
koncertów, lecz żywym laboratorium, w którym młodzi artyści stają się
współtwórcami wielkiej formy. Dzięki Akademii opera przestaje być odległym
muzeum, a staje się wspólnym, pulsującym doświadczeniem – dla wykonawców i
dla publiczności. W czasach, gdy muzyka dawna często pozostaje domeną
wąskiego grona specjalistów, Varmia Musica pokazuje, że może być przestrzenią
rozwoju, pasji i prawdziwego artystycznego dojrzewania.

Marta Czarkowska-Lawaty –sopran

Absolwentka UMFC w klasie śpiewu prof. Małgorzaty Marczewskiej i w klasie dyrygentury chóralnej w klasie prof. Bogdana Goli. Studiowała również germanistykę i kulturoznawstwo na Uniwersytecie Warszawskim. Pracuje zawodowo jako artysta Chóru Filharmonii Narodowej. Koncertuje jako solistka oraz kameralistka. Nagrała sześć płyt oraz kilka koncertów dla Polskiego Radia i TVP Kultura. Laureatka Fryderyków (1 nagroda, 1 nominacja), stypendium Ministra Edukacji Narodowej, stypendium Prezesa Rady Ministrów, nominowana do nagrody Koryfeusz Muzyki Polskiej. Jako dyrygent zdobyła 10 nagród w polskich i międzynarodowych konkursach chóralnych, m. in. Grand Prix Festiwalu im. Wacława z Szamotuł, Grand Prix międzynarodowego konkursu Cantu Gaudeamus w Białymstoku, I miejsce na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Religijnej w Rumi. Od 2018 r. jest członkiem sekstetu wokalnego ProMODERN, z którym koncertowała w Filharmonii Narodowej, Szczecińskiej, Olsztyńskiej, Pomorskiej, Gorzowskiej, Kaszubskiej, Częstochowskiej i Jeleniogórskiej, w NOSPR, studiu S1, nagrała liczne koncerty dla radia i telewizji oraz wystąpiła na kilkudziesięciu festiwalach w kraju i za granicą, w tym trzykrotnie na Warszawskiej Jesieni i lubelskich Kodach. Od 2014 r. jest członkiem kwartetu wokalnego Tempus, promującego muzykę polskiego renesansu i baroku. Kwartet dokonał licznych nagrań polskiej muzyki sakralnej XV-XVII w. i wystąpił na kilkudziesięciu festiwalach muzyki dawnej, m. in. w Rzymie, Palermo, Lublinie i Krakowie. Solowo koncertuje z repertuarem operowym i oratoryjno-kantatowym XVI-XVIII w. oraz współczesnym. Wystąpiła m.in. z zespołami Sinfonia Varsovia, Bornus Consort, La Tempesta, Sabionetta, Ars Nova, Il Tempo, Gradus ad Parnassum, Il Giardino d’Amore, Cappella Viridimontana, Camerata Vistula. W latach 2014-2018 koncertowała jaki solistka z zespołem muzyki dawnej Miraculis. Wystąpiła w Polskim Radiu, Narodowym Forum Muzyki, Filharmonii Podkarpackiej, Gorzowskiej, Pomorskiej i Kaszubskiej, w Zamku Królewskim oraz na kilkudziesięciu festiwalach, m.in.: Forum Musicum, Pieśń Naszych Korzeni w Jarosławiu, Festiwal Trzech Kultur, Varmia Musica, Musica Sacromontana, Szczawno-Zrój Baroque Festiwal czy Festiwal Dziedzictwa Kresów.

Radosław Kamieniarz – wszechstronny skrzypek, realizujący swoje muzyczne zainteresowania głównie w nurcie historycznych praktyk wykonawczych. Ukończył Państwowe Liceum Muzyczne „Szkoła Talentów” im. H. Wieniawskiego w Poznaniu, następnie Akademię Muzyczną im I.J. Paderewskiego w Poznaniu, gdzie studiował pod kierunkiem prof. Jadwigi Kaliszewskiej i prof. Jakuba Haufy oraz Akademię Muzyczną im. K. Lipińskiego we Wrocławiu, w klasie skrzypiec barokowych dr hab. Zbigniewa Pilcha. Koncertował, nagrywał w kraju i zagranicą jako solista, kameralista, koncertmistrz i członek orkiestr symfonicznych, kameralnych, a także wielu wiodących zespołów specjalizujących się w historycznym wykonawstwie muzyki. Współtwórca powstałego w 2003 roku kwartetu smyczkowego Musicarius. Od 2007  roku jest muzykiem Zespołu Instrumentów Dawnych Warszawskiej Opery Kameralnej „Musicae Antiquae Collegium Varsoviense”, w którym  pełni funkcję koncertmistrza, solisty, a także obejmuje kierownictwo artystyczne koncertów, spektakli oraz realizacji nagrań, w których  brali udział wybitni soliści, między innymi: Vivica Genaux, Filippe Mineccia, Simone Kermes, Aleksandra Olczyk, Anna Mikołajczyk-Niewiedział, Ingrida Gápová, Ewa Tracz, Piotr Olech. W latach 2015-2022 wykładał w klasie skrzypiec barokowych i altówki barokowej Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu.

Anna Mikołajczyk-Niewiedział – sopran

Wieloletnia solistka Warszawskiej Opery Kameralnej, Opery Bałtyckiej czy Opery Wrocławskiej, gdzie zaśpiewała wiele pierwszoplanowych ról, między innymi w operach Mozarta, Czajkowskiego, Verdiego czy Strawińskiego. Prawykonania swoich dzieł powierzają jej często współcześni kompozytorzy, tacy jak Zygmunt Krauze, Paweł Łukaszewski, Piotr Moss, Elżbieta Sikora.  Znaczącym sukcesem była kreacja tytułowej partii w operze Madame Curie Elżbiety Sikory – prapremiera w listopadzie 2011 roku w Paryżu. Przedstawienie zrealizowane przez Operę Bałtycką, w reżyserii Marka Weissa, pod batutą Wojciecha Michniewskiego spotkało się z wielkim entuzjazmem publiczności i krytyków a śpiewaczka wraz z kompozytorką zostały nagrodzone w plebiscycie „Gazety Wyborczej Trójmiasto” Sztormy 2011. Za rolę Marii, Anna Mikołajczyk otrzymała  również nagrodę teatralną Prezydenta Miasta Gdańska. W 2013 nagrodą Orphée du Prestige Lyrique de l’Europe de l’Academie du Disque Lyrique uhonorowano DVD Madame Curie wydane przez firmę DUX. Dużo miejsca w swojej działalności koncertowej poświęca muzyce oratoryjno – kantatowej i kameralnej. Jest szczególnie ceniona w kręgu muzyki dawnej, z którą związany jest debiut artystyczny śpiewaczki. W 2001 otrzymała nagrodę im. Zofii Rayzacherowej Dla największej indywidualności artystycznej w dziedzinie muzyki dawnej na XI Festiwalu Muzyki Dawnej na Zamku Królewskim w Warszawie. W dorobku artystki znajdują się występy na deskach światowych scen, w towarzystwie wybitnych muzyków i dyrygentów. Z dumą propaguje dorobek polskich kompozytorów wszystkich epok. Dokonała nagrań ponad 50 albumów płytowych, a wśród nich jest 12, które otrzymały nagrodę Akademii Fonograficznej FRYDERYK, między nimi solowa płyta na której śpiewaczka prezentuje pieśni Karola Szymanowskiego została wyróżniona dwiema nagrodami FRYDERYK 2008 w kategoriach: Album Roku Recital Wokalny, Opera, Operetka, Balet, oraz Fonograficzny Debiut Roku. Nagrodą FRYDERYK 2019 w kategorii Album Roku Muzyka Kameralna doceniona została płyta wydana przez Chopin University Press: Stabat Mater – Giovanni Battista Pergolesi, Luctus Mariae – Paweł Łukaszewski. Wraz z Marcinem Tadeuszem Łukaszewskim nagrała wszystkie pieśni Ignacego Jana Paderewskiego, płyta jest laureatem Fryderyka 2022 w kategorii: Muzyka Kameralna – Duety.
W 2023 roku uzyskała tytuł profesora sztuki. Prowadzi klasę śpiewu solowego na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina w Warszawie.

Ewa Mrowca Urodzona w Krakowie, naukę gry na klawesynie rozpoczęła w wieku 12 lat. Z wyróżnieniem ukończyła krakowską Akademię Muzyczną w klasie Elżbiety Stefańskiej, jest także absolwentką Guildhall School of Music & Drama w Londynie w klasie Nicholasa Parle’a oraz Schola Cantorum Basiliensis w klasie Jörga-Andreasa Böttichera. Swoje umiejętności doskonaliła w ramach kursów mistrzowskich prowadzonych przez Kennetha Gilberta, Kris Verhelst, Christophe’a Rousseta, Elisabeth Joyé, Pierre’a Hantaï oraz Jespera B. Christensena. W 2003 roku zdobyła wyróżnienie w Broadwood Harpsichord Competition w Londynie, organizowanym na historycznych instrumentach. Była stypendystką m.in. rządu Szwajcarii – Bundes-Exzellenz-Stipendium, Guildhall of London i Accademia Musicale Chigiana.
Ewa Mrowca z ogromną pasją poświęca się wykonawstwu muzyki na instrumentach oryginalnych, a także historycznej realizacji basso continuo. Występowała z recitalami, grając na klawesynach pochodzących z kolekcji Fenton House w Londynie, Germanisches Nationalmuseum w Norymberdze i Musikinstrumenten-Museum w Berlinie, gdzie m.in. w listopadzie 2023 roku wykonała Clavier Übung II J.S. Bacha na klawesynie Gottfrieda Silbermanna z 1740 roku. Jako solistka gościła w Narodowym Forum Muzyki we Wrocławiu oraz na wielu prestiżowych festiwalach, takich jak Actus Humanus czy Varmia Musica.
Koncertuje z zespołami muzyki dawnej w Polsce, Francji, Niemczech, Hiszpanii, Włoszech, Wielkiej Brytanii, Chinach, Japonii oraz USA. Występowała pod kierunkiem m.in. Alfredo Bernardiniego, Benjamina Bayla, Olivii Centurioni, Paula McCreesha. Kilkukrotnie odbyła europejskie tournée z Jakubem Józefem Orlińskim i zespołem Il Giardino d’Amore.
Jest współzałożycielką orkiestry barokowej Altberg Ensemble, z którą nagrała dwie płyty dla wytwórni DUX: Suites & Concerto pod kierunkiem Petera Van Heyghena oraz Ouvertures & Suites pod dyrekcją Jörga-Andreasa Böttichera. W latach 2014–2023 regularnie współpracowała z Musicae Antiquae Collegium Varsoviense w Warszawskiej Operze Kameralnej, gdzie wzięła udział m.in. w przygotowaniu i wystawieniu oper Armide Lully’ego oraz Castor et Pollux Rameau (reż. Deda Cristina Colonna).
W swojej dyskografii ma trzy albumy solowe wydane przez DUX. Pierwszy, Jean Nicolas Geoffroy. Pieces de clavessin, otrzymał znakomite recenzje w międzynarodowej prasie, wyróżnienie 5 Diapason oraz został nominowany do International Classical Music Awards 2013. Kolejny, Louis Marchand. Pièces de clavecin, ukazał się w 2021 roku, a rok później dwupłytowy album z Suitami francuskimi Bacha. W 2025 roku ukazał się jej dwupłytowy album Jean-Henry d’Anglebert Pièces de clavecin nagrany w Narodowym Forum Muzyki dla CD Accord.
Ewa Mrowca jest profesorem i prowadzi obecnie klasy klawesynu i realizacji basso continuo w akademiach muzycznych w Łodzi i Krakowie. Od 2014 roku jest także wykładowcą letnich kursów mistrzowskich Varmia Musica Academia w Lidzbarku Warmińskim. Ewa Mrowca gra na instrumentach Detmara Hungerberga oraz Bruce’a Kennedy’ego.