Venus i Adonis

Venus i Adonis Johna Blowa – perła angielskiego baroku wraca na scenę
podczas tegorocznego Festiwalu Varmia Musica.

John Blow (1649–1708), jeden z najwybitniejszych kompozytorów epoki
Restauracji, stworzył to dzieło około 1683 roku na dwór Karola II. Nazywane przez
samego autora „maską dla rozrywki króla”, dziś uznawane jest za najwcześniejszą
znaną angielską operę – most między tradycyjną maską dworską a rodzącą się
formą operową.

Libretto, przypisywane Anne Kingsmill (późniejszej hrabinie
Winchilsea) lub Aphrze Behn, łączy mitologię z subtelną satyrą na obyczaje
dworskie. Premiera odbyła się najprawdopodobniej w Whitehall lub Windsorze, a
wśród wykonawców znalazły się nawet członkinie rodziny królewskiej.

Fabuła opiera się na klasycznym micie z Metamorfoz Owidiusza, znanym też z
poematu Szekspira. Bogini miłości Wenus, rażona strzałą własnego syna
Kupidyna, zakochuje się w pięknym śmiertelniku Adonisie. Między nimi rodzi się
namiętność – pełna czułości, ale i dworskiej finezji. Wenus zachęca Adonisa do
polowania, choć ten wolałby pozostać u jej boku. Tragiczny finał jest nieunikniony:
Adonis ginie od ciosu dzika, a Wenus pozostaje w żałobie.

Opera nie kończy się jednak samą tragedią – w prologu i aktach pojawiają się lekcje Kupidyna dla małych amorków, żartobliwe sceny i chóry, które balansują między komizmem a głębokim liryzmem. Muzyka Blowa jest intymna, pełna wdzięku i angielskiej melancholii: delikatne melodie smyczków, bogate basso continuo i chóry o niezwykłej ekspresji tworzą klimat, w którym miłość i śmierć splatają się w jedną, nieuniknioną opowieść.

Dzieło ma też wymiar historyczny i symboliczny. Powstałe w czasach burzliwej polityki Karola II, bywa odczytywane jako subtelna alegoria – Adonis jako monarcha, dzik jako zagrożenie ze strony frakcji politycznych, a Wenus jako siła miłości i destabilizacji. Jednocześnie stanowi kamień milowy: to właśnie Venus and Adonis pokazała, że język angielski może z powodzeniem konkurować z włoską operą.

W tym roku opera Johna Blowa zabrzmi w ramach Festiwalu Varmia Musica (2–9
sierpnia 2026, Lidzbark Warmiński) pod hasłem Musica Amoris – „Muzyka Miłości”.
To idealny wybór, bo festiwal od lat łączy najwyższej próby wykonanie muzyki
dawnej z edukacją.

Sercem projektu jest Varmia Musica Academia – letnie warsztaty muzyki dawnej w
praktyce wykonawczej historycznie poinformowanej (HIP). To nie są zwykłe kursy
mistrzowskie. Młodzi śpiewacy, instrumentaliści i tancerze przez tydzień pracują
pod okiem wybitnych pedagogów i dyrygentów, przygotowując całe dzieło
operowe od zera: od prób sekcyjnych, przez inscenizację i choreografię, po
koncert finałowy. Uczestnicy nie tylko wykonują partie solowe i chóralne, ale także
zmierzyć się z prawdziwą formą operową – z dramatem, gestem scenicznym,
improwizacją ornamentalną i żywą komunikacją między muzykami a publicznością.
W poprzednich edycjach przygotowano w ten sposób m.in. Dydonę i Eneasza
Purcella – efektem był pełnowartościowy spektakl koncertowy, który zachwycał
zarówno krytyków, jak i melomanów.

To właśnie czyni Varmia Musica wyjątkowym festiwalem: nie jest on jedynie serią
koncertów, lecz żywym laboratorium, w którym młodzi artyści stają się
współtwórcami wielkiej formy. Dzięki Akademii opera przestaje być odległym
muzeum, a staje się wspólnym, pulsującym doświadczeniem – dla wykonawców i
dla publiczności. W czasach, gdy muzyka dawna często pozostaje domeną
wąskiego grona specjalistów, Varmia Musica pokazuje, że może być przestrzenią
rozwoju, pasji i prawdziwego artystycznego dojrzewania.

Obsada:
Soliści Varmia Muisca Academia
Orkiestra festiwalowa Varmia Musica Academia
Kierownictwo artystyczne – Radosław Kamieniarz
Przygotowanie wokalne – Anna Mikołajczyk – Niewiedział, Marta Czarkowska-Lawaty
Koncepcja reżyserska – Marek Weiss-Grzesiński, Anna Mikołajczyk – Niewiedział
Przygotowanie grupy basso continuo – Ewa Mrowca

Marta Czarkowska-Lawaty – absolwentka UMFC w klasie śpiewu prof. Małgorzaty
Marczewskiej i dyrygentury chóralnej prof. Bogdana Goli. Studiowała również
germanistykę i kulturoznawstwo na UW. Artystka Chóru Filharmonii Narodowej,
solistka i kameralistka. Laureatka Fryderyków (1 nagroda, 1 nominacja) oraz wielu
nagród dyrygenckich, m.in. Grand Prix Festiwalu im. Wacława z Szamotuł i Cantu
Gaudeamus. Od 2018 r. członek sekstetu wokalnego ProMODERN, od 2014 r. –
kwartetu Tempus, specjalizującego się w polskiej muzyce renesansu i baroku.
Nagrała sześć płyt, liczne koncerty dla radia i telewizji. Współpracowała jako
solistka m.in. z Sinfonia Varsovia, Bornus Consort, La Tempesta, Il Giardino
d’Amore i Cappella Viridimontana. Koncertuje z repertuarem XVI–XVIII w. oraz
współczesnym na prestiżowych festiwalach w kraju i za granicą.

Radosław Kamieniarz – skrzypek specjalizujący się w historycznych praktykach
wykonawczych. Ukończył Państwowe Liceum Muzyczne „Szkoła Talentów” w
Poznaniu, Akademię Muzyczną w Poznaniu w klasie prof. Jadwigi Kaliszewskiej i
prof. Jakuba Haufy oraz Akademię Muzyczną we Wrocławiu w klasie skrzypiec
barokowych dr hab. Zbigniewa Pilcha. Jest koncertmistrzem i solistą Zespołu
Instrumentów Dawnych Warszawskiej Opery Kameralnej „Musicae Antiquae
Collegium Varsoviense”, gdzie pełni również funkcję kierownika artystycznego
koncertów i spektakli. Współpracował z wybitnymi solistami m.in. Vivica Genaux,
Simone Kermes i Aleksandrą Olczyk. Współtwórca kwartetu smyczkowego
Musicarius (2003). W latach 2015–2022 wykładał skrzypce barokowe i altówkę
barokową w Akademii Muzycznej we Wrocławiu.
Koncertuje i nagrywa jako solista oraz kameralista w kraju i za granicą.

Anna Mikołajczyk-Niewiedział – wieloletnia solistka Warszawskiej Opery
Kameralnej, Opery Bałtyckiej i Opery Wrocławskiej, gdzie kreowała
pierwszoplanowe role m.in. w operach Mozarta, Czajkowskiego, Verdiego i
Strawińskiego. Prawykonawczyni wielu dzieł współczesnych kompozytorów, w tym
Zygmunta Krauzego, Pawła Łukaszewskiego, Piotra Mossa i Elżbiety Sikory.
Szczególny sukces odniosła rolą tytułową w operze Madame Curie Elżbiety Sikory
(prapremiera Paryż 2011), za którą otrzymała nagrodę „Sztorm 2011” oraz nagrodę Prezydenta Miasta Gdańska. Jest cenioną wykonawczynią muzyki oratoryjno-
kantatowej i kameralnej, szczególnie muzyki dawnej. Laureatka Nagrody im. Zofii Rayzacherowej (2001). Nagrała ponad 50 albumów, w tym 12 nagrodzonych Fryderykiem. W 2023 uzyskała tytuł profesora sztuki i prowadzi klasę śpiewu
solowego na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina w Warszawie.

Marek Weiss-Grzesiński – reżyser teatralny i operowy. Ukończył polonistykę na UW
oraz reżyserię w PWST w Warszawie. Debiutował „Troilusem i Kresydą” w Teatrze
Narodowym. W latach 1982–1988 i 1992–1995 był głównym reżyserem Teatru
Wielkiego – Opery Narodowej w Warszawie, a w latach 1995–2001 dyrektorem
artystycznym Teatru Wielkiego w Poznaniu. W latach 2008–2016 pełnił funkcję
dyrektora naczelnego i artystycznego Opery Bałtyckiej w Gdańsku, gdzie stworzył
nowoczesny zespół z Bałtyckim Teatrem Tańca. Zrealizował tam wiele znaczących
premier, m.in. „Ariadnę na Naksos” R. Straussa, „Salome” R. Straussa oraz
światową premierę „Madame Curie” E. Sikory (nagroda Orfeusza we Francji).
Współpracuje stale z żoną, choreografką Izadorą Weiss. Otrzymał m.in. Pomorską
Nagrodę Artystyczną oraz Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Jest
również autorem pięciu powieści.

Ewa Mrowca ukończyła z wyróżnieniem Krakowską Akademię Muzyczną w klasie
prof. Elżbiety Stefańskiej. Studiowała również w Guildhall School of Music &
Drama w Londynie (Nicholas Parle) oraz Schola Cantorum Basiliensis w Bazylei
(Jörg Andreas Bötticher). Zdobyła wyróżnienie na VI Konkursie Klawesynowym im.
J. Broadwooda w Londynie. Jest stypendystką m.in. Ministerstwa Kultury i rządu
Szwajcarii. Doskonaliła się u Kennetha Gilberta, Christophe’a Rousseta, Pierre’a
Hantaï i innych. Koncertuje w Europie, Azji i USA, współpracując z zespołami
muzyki dawnej, m.in. Musicae Antiquae Collegium Varsoviense. Jest
współtwórczynią Altberg Ensemble. Wykłada jako profesor uczelni w Akademii
Muzycznej w Łodzi i Krakowie. Jej debiutancki album z muzyką Jeana Nicolasa
Geoffroy (DUX 0137) otrzymał nominację do International Classical Music Awards
2013 oraz wyróżnienie 5 Diapason.