Talian/Boulanger/Beach

Koncert symfoniczny

Wprowadzenie do koncertu poprowadzi Magdalena Kozakiewicz – sala kameralna, godz. 18.00

Wykonawcy:

• Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Warmińsko-Mazurskiej
• Ewa Strusińska – dyrygent
• Lusine Khachatryan – fortepian
• Magdalena Kozakiewicz – prowadzenie koncertu

Program:

• Sona Talian – In A-Mur na fortepian solo
• Sona Talian – Carry Trust and Win na orkiestrę smyczkową
• Nadia Boulanger – Fantaisie pour piano et orchestre – pierwszy raz w Polsce!
• Amy Beach – Symfonia e-moll op. 32 Gaelicka

„Kobieta kompozytor jest jak pies, który chodzi na dwóch nogach. To możliwe, ale cud, że w ogóle możliwe” — te słowa wypowiada filmowy Ludwig van Beethoven, myśląc o swojej ambitnej i bardzo zdolnej kopistce*. Co prawda, cytat ten (jak i przedstawiona wspomniana postać kobieca) jest fikcją, czy jednak nie obrazuje on trafnie pewnego funkcjonującego w wiekach poprzednich sentymentu? Punktem zwrotnym był w tym zakresie — rzecz jasna — był wiek XX: dzięki niemu kobiety wywalczyły sobie nie tylko prawo do pełnej edukacji czy uczestniczenia w głosowaniach, ale także wyszły do świata jako homo creator, aby móc na równi z mężczyznami zamieszkać w królestwie sztuki.
Wszyscy znamy legendę Mozarta — cudownego dziecka, które od najmłodszych lat biegle posługiwało się językiem muzyki, tak w „mowie” (w tym wypadku oznaczającej grę na wielu instrumentach), jak i „piśmie” (odpowiadającemu komponowaniu i zapisywaniu ze słuchu). Podobne zdolności przejawiała Amy Marcy Cheney Beach, urodzona ponad sto lat później. Potrafiła ona zaśpiewać 40 piosenek z pamięci i bezbłędnie, mając rok, improwizowała kontrapunkt** do podanej melodii w wieku lat dwóch, natomiast mając cztery lata zaczęła komponować. Nic więc dziwnego, że w wieku dorosłym nie tylko zrobiła karierę jako pianistka i kompozytorka, ale też dokonała pewnego przełomu. Otóż jej Symfonia Gaelicka, którą usłyszymy, była pierwszą symfonią skomponowaną i wydaną przez kobietę w Stanach Zjednoczonych. To przełomowe dzieło, oparte na melodiach irlandzkich, szkockich i angielskich, wywołuje w słuchaczu odczucia podobne do tych spowodowanych kontaktem ze zręcznie napisaną powieścią: nie brak w niej fragmentów radosnych, gwarnych, ale także refleksyjnych i intymnych, a wszystko wyważone i zbalansowane. Uważni słuchacze wychwycą na pewno echa twórczości popularnego wówczas Antonína Dvořáka, mimo to dzieło jest niewątpliwie wypowiedzią artystki o ukształtowanym, indywidualnym stylu.
Nadię Boulanger z kolei kojarzymy jako wybitną pedagog, która ukształtowała wielu doskonałych kompozytorów, w tym chociażby Astora Piazzollę, nie wyłączając także polskich twórców (między innymi Wojciecha Kilara czy Grażynę Bacewicz). W swojej działalności Boulanger nie ograniczała się jedynie do swojego rodzinnego Paryża — odwiedziła większą część świata, prowadząc wykłady otwarte (w ramach tego pedagogicznego tournée była także w Warszawie, a nawet przewodniczyła jury podczas VI Konkursu Chopinowskiego w 1960 roku). Nic więc dziwnego, że warszawska uczelnia muzyczna przyznała jej pierwszy w swojej historii doktorat honoris causa. Ponadto była pianistką, organistką, wykonawczynią muzyki dawnej, a także jej współczesnej. Fantazja, którą usłyszymy, to poemat na dwa muzyczne organizmy muzyczne: fortepian i orkiestrę symfoniczną, które współgrają ze sobą doskonale. Jest w nim wiele wątków: muzyczne reminiscencje stylu rosyjskiego mistrza fortepianu Rachmaninova, muzyka francuska i  filmowa, wreszcie neoromantyzm przełamujący się z neoklasycyzmem i impresjonizmem.
Sona Talian to współczesna kompozytorka ormiańskiego pochodzenia, której kompozycje zdradzają korzenie artystki, a jednocześnie są bardzo współczesne. Nie brak w nich skomplikowanych figuracji, zmiennego i nietypowego metrum, a także poszukiwań harmonicznych. Jej muzyka bardzo trafnie oddaje współczesny świat, przeładowany intensywnymi bodźcami, w których każdy człowiek szuka logiki i wartości dla siebie. 

* film Kopia mistrza w reżyserii Agnieszki Holland z roku 2006.  
** melodia towarzysząca zadanemu tematowi muzycznemu.

Agnieszka Teodora Żabińska