Efekt Chopina

Koncert z cyklu Efekt Chopina jest imprezą towarzyszącą XIX Międzynarodowego Konkursu im. Fryderyka Chopina w Warszawie

Mateusz Tomica – fortepian

Janusz Ciepliński – prowadzenie

Program:

Fryderyk Chopin –

• Scherzo h-moll op. 20
• Mazurki op. 30
• Sonata b-moll op. 35
• Polonez As-dur op. 53

„Starałem się (…) utwory (…) dostosować do swoich wewnętrznych, małych miłości, które odnajduję w tych utworach. [To] czasami poszczególne fragmenty, czasami jakaś harmonia, czasami jakiś nastrój. (…) Traktuję to bardzo osobiście. Myślę, że każdy, kto zmierzyłby się z tymi utworami, znalazłby swoją małą miłość w środku [nich]”

– stwierdził Mateusz Tomica w wywiadzie dla Polskiego Radia Chopin przed eliminacjami do tegorocznego Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. Podczas recitalu w Olsztynie zaprezentuje on zarówno duże formy (Scherzo, Sonata, Polonez), jak i chopinowskie miniatury (Mazurki).

Scherzo: choć nazwa tego gatunku z włoskiego oznacza żart, chopinowska interpretacja daleka jest od tego. Trafnie określił to Robert Schumann: „Jak ma wyglądać powaga, skoro żart jest przybrany w tak ciemne szaty?” Z tradycji scherza jako gatunku Chopin zaczerpnął tylko ogólny schemat formalny, a pogodna, lekka i żartobliwa treść zastąpiona została nieujarzmioną ekspresją romantyczną o dramatycznym charakterze. Scherzo h-moll op. 20 to burzliwy utwór, skomponowany podczas wizyty Chopina w Stuttgarcie, podczas Świąt Bożego Narodzenia spędzanych po raz pierwszy na obczyźnie, bez rodziny. Listy z tamtego okresu świadczą o dojmującej samotności i tęsknocie za domem, którą przeżywał 20-letni wówczas kompozytor. „Piorunował” on na fortepianie, powierzając mu swoje najczarniejsze myśli, których część ułożył w Scherzo. Kontrastem (a może dopełnieniem?)  dla tego przesmutnego (ale i przepięknego) utworu jest prosta melodia kolędy Lulajże, Jezuniu, niczym wspomnienie świecy wigilijnej zapalonej na rodzinnym stole.  

W podobnym nastroju utrzymana jest Sonata b-moll op. 35 ze słynnym marszem żałobnym w części trzeciej. Stanowi ona przyczynek, punkt centralny i kulminacyjny zarazem całej formy. Powstał on nieco wcześniej, a dwie pierwsze części budują niejako podwyższenie, na który Marche funèbre może ukazać się w pełnej krasie. Finał z kolei – przedziwny, nowatorski i zagadkowy, może wprawić w zakłopotanie nawet współczesnego słuchacza, a cóż dopiero pierwszych odbiorców tego dzieła… Sonata b-moll jest nie tylko jednym z najdoskonalszych ucieleśnień tego gatunku w muzyce XIX wieku, ale ponadto jest przeżyciem: wciągająca jak dobry kryminał, zachwycająca pod każdym względem. 

Mazurki to zdecydowanie puenta stylu chopinowskiego! To wybrane przez pianistę opus składa się z czterech utworków, z czego trzy są utrzymane w molowej tonacji. Założę się jednak, że po wyjściu z sali koncertowej melomani nucić będą właśnie te kompozycje, bo oprócz niesamowitej harmonii i krótkiej formy cechuje je chwytliwość melodii. 

Zarówno Scherzo, jak i Sonata, a także Mazurki opowiadają nam o smutku, złości, bezsilności, niezgodzie, dramatyzmie. Ale czy Chopin pisał tylko tak? Odpowiedź niesie Polonez As-dur op. 53: potężny, triumfalny poemat  o nadziei, radości, zapale i odwadze, skomponowany z rozmachem i werwą. Czy to tylko moje zdanie? Bynajmniej.  Poniżej kilka słów od znawców: “[Polonez As-dur jest] dziełem, którego chwały głosić nie potrzeba” (Arthur Hedley). “[Polonez As-dur to] najdoskonalszy utwór w historii gatunku” (Zdzisław Jachimecki). „Wszystko, co pod względem blasku, dostojeństwa, siły i entuzjazmu tkwi w polonezie – zostało w arcydziele tym wyrażone w sposób najbardziej porywający z możliwych” (Hugo Leichtentritt). 

Koncerty w ramach cyklu koncertowego Efekt Chopina, realizowanego przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina.