Inauguracja 81. sezonu artystycznego

Wykonawcy:

• Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Warmińsko-Mazurskiej
• Olga Pasiecznik – sopran
• Alexandr Iradyan – dyrygent

Program:

• Wolfgang Amadeusz Mozart
  • Vado! ma dove? och Dei, K. 583
  • Chi sa, qua qual sia,  K. 582
  • Ah, lo previdi
• Ludwig van Beethoven
  • Ah! Perfido. Aria koncertowa na sopran i orkiestrę, op. 65
  • VII Symfonia A-dur op. 92

Można powiedzieć, że 81. Sezon artystyczny Filharmonii Warmińsko-Mazurskiej rozpoczynamy śpiewająco, bowiem na inauguracji usłyszymy aż cztery arie, jednak nie są to komponenty większych dzieł.

Wolfgang Amadeusz Mozart najchętniej pisał opery, jednak nie zawsze było to możliwe ze względu na skalę takiego przedsięwzięcia. Wówczas komponował miniatury operowe zwane ariami koncertującymi, składających się z recytatywów, arii, cavatin i innych komponentów zapożyczonych z opery i przeznaczonych do wykonywania w salach koncertowych, a nie teatrach. Pisał on takie utwory niemal przez całe życie. Są one dowodem na to, jak doskonale potrafił on zawrzeć w muzyce rdzeń ludzkich emocji, jak doskonale rozumiał tekst i medium, jakim jest opera, wreszcie — jakim był mistrzem orkiestracji i jak dogłębnie rozumiał głos ludzki. Na przykład aria Ah, lo previdi!… (wł. Ach, przeczuwałam to!…) wyszła spod pióra 21-letniego kompozytora, trwa około 30 minut, i wręcz ocieka wściekłością, strachem, rezygnacją, ale i czułością* , i to bez utraty spójności formalnej. Z kolei Vado! ma dove? och Dei! i Chi sa, qua qual sia… skomponował Mozart w późnym okresie wiedeńskim. Stanowią one odświeżające komponenty istniejących już oper innych kompozytorów**. Także i w tych przypadkach mamy do czynienia z ciągłością dramaturgiczną, odmalowaną muzyką głębią psychologiczną postaci. Swoistą sygnaturą stylu kompozytorskiego Mozarta, którą zawarł w tych ariach, jest narracyjny, wręcz koncertujący charakter partii klarnetu. Muzyka ta odmalowuje niepewność, lęk, niepokój i rozdarcie zawarte w słowach, niewątpliwie jest głęboko poruszająca, ale też w jakiś szczególny sposób kojąca, co trafnie wyraził filmowy Salieri w Amadeuszu***: „(…) Wydaje mi się, że słyszałem głos Boga…”.

W podobnym tonie utrzymana jest także aria koncertowa Ah! Perfido Ludwiga van Beethovena — złożona z recytatywu i arii, wyrażająca proces przejścia od gniewu i rozgoryczenia aż do błagania:

Z litości, nie żegnaj mnie,

Cóż ja pocznę bez ciebie?

(…)

Dlaczego traktujesz kogoś, kto cię uwielbia,

tak barbarzyńską nagrodą?

Powiedz mi, czy w takich tarapatach nie zasługuję na litość?****

Wszystkie te arie tworzą  ciekawy kwadryptyk: muzyczne studium psychologiczne postaci targane namiętnościami i wystawiane na próbę losu.

W drugiej części koncertu zanurzymy się w VII Symfonię A-dur op. 92 Ludwiga van Beethovena. Jest ona dowodem na to, że kompozytor ten, znany z marsowego oblicza, miał w sobie wiele radości i optymizmu, które wlał właśnie w tę Symfonię.

„Wspaniałość Siódmej Symfonii — twierdzi George Grove — polega na oryginalności, żywotności, mocy i pięknie idei oraz sposobach ich przedstawiania, a także na pewnym nowatorskim romantycznym charakterze nagłego i niespodziewanego przejścia [między klasycyzmem a romantyzmem — A. T. Ż.](…)”*****.

Na uwagę zasługuje fascynujący motyw przewodni części drugiej, zadumany, nieoczywisty, choć prosty i klarowny, przekształcany wedle prawideł wariacji, kontrastujący z pozostałymi częściami pełnymi werwy i pogody ducha.

— Otwierając 81. Sezon artystyczny chcę zaskoczyć naszych melomanów — mówi dyrektor artystyczny, Alexandr Iradyan. — Przez ostatnie dwa lata na koncertach inauguracyjnych zawsze prezentowałem coś wielkiego, współczesnego, złożonego i niewykonywanego wcześniej. Czułem, że przyzwyczaiłem naszą publiczność do tego typu repertuaru podczas inauguracji, zatem tegoroczny koncert otwierający jest prosty, elegancki i klasyczny. Najbardziej znana muzyka najsłynniejszych kompozytorów na świecie i Symfonia, którą zna się takt po takcie. Chcę zaproponować koncert otwierający 81. Sezon z dala od patosu i współczesności. Klasycyzm w najlepszym wydaniu — konstatuje dyrygent.

Z tych słów wynika, że koncert ten to zaproszenie do zachwytu nad muzyką klasyczną — tą, która cieszy melomanów od blisko 300 lat. Oto leitmotiv nadchodzącego sezonu artystycznego. Do zobaczenia w Filharmonii!

Agnieszka Teodora Żabińska

Olga Pasiecznik

Wybitna polsko-ukraińska sopranistka. Ma na koncie ponad sześćdziesiąt partii operowych, m.in. w dziełach Monteverdiego, Glucka, Haendla, Mozarta, Webera, Bizeta, Rossiniego, Verdiego, Pucciniego, Debussy’ego, Szymanowskiego, Poulenca oraz kompozytorów współczesnych zrealizowanych na najbardziej znanych i prestiżowych scenach świata oraz na nagraniach płytowych i radiowo-telewizyjnych. Role te przyniosły jej wielkie uznanie krytyki i publiczności. Występowała m. in. w Opéra National de Paris – Opéra Bastille, Palais Garnier, Théâtre des Champs-Élysées, Théâtre Châtelet, Salle Pleyel, Concertgebouw Amsterdam, Komische Oper Berlin, Berliner Konzerthaus, Berliner Philharmonic, Elbphilharmonie Hamburg, Teatro Real, Auditorio Nacional de Música  Madrid, Bayerische Staatsoper, Münchner Philharmonie, Palais des Beaux-Arts, Théâtre Royal de la Monnaie , Theater an der Wien, Bregenzer Festspiele, Grand Théâtre de Genève, Finnish National Opera, Flemish Opera, Tokyo Suntory Hall, Tokyo Bunka Kaikan, Teatr Wielki Opera Narodowa. Wykonuje rozległy repertuar kameralny oraz recitale z pianistami m.in. Kevinem Kennerem, Januszem Olejniczakiem, Ewą Pobłocką oraz siostrą pianistką Natalią Pasiecznik.

Uczestniczyła w licznych koncertach oratoryjnych i symfonicznych w słynnych salach koncertowych we wszystkich niemal krajach Europy, Stanach Zjednoczonych, Izraelu, Chinach, Japonii i Australii. Wielokrotnie współpracowała z najwybitniejszymi orkiestrami wśród których Boston Symphony Orchestra, Wiener Symphoniker, Orchestre National de France, Narodowa Orkiestra Symfoniczna Belgii, Orquestra Nacional de España i Orquesta Sinfónica de RTVE (Hiszpania), English Concert, Orchestre Philharmonique de Radio France, Les Musiciens du Louvre-Grenoble (Francja), Akademie für Alte Musik Berlin, Freiburger Barockorchester, Orkiestrą XVIII wieku, Rundfunk-Sinfonieorchester Berlin, NDR Bigband pod batutą takich mistrzów, jak m.in. Fabio Biondi, Ivor Bolton, Andrzej Boreyko, Frans Brüggen, Jean-Claude Casadesus, Charles Dutoit, Mark Elder, René Jacobs, Vladimir Jurowski, Roy Goodman, Christopher Hogwood, Heinz Holliger, Philippe Herreweghe, Kazimierz Kord, Jerzy Maksymiuk, Jean-Claude Malgoire, Marc Minkowski, John Nelson, Kazushi Ono, Andrew Parrott, Krzysztof Penderecki, Trevor Pinnock, Jean-Christophe Spinosi, Marcello Viotti, Antoni Wit, Massimo Zanetti.

Jest laureatką międzynarodowych konkursów wokalnych IVC s’Hertogenbosch w Holandii, Mirjam Helin w Helsinkach, im. Królowej Elżbiety w Brukseli oraz Monachijskiego Festiwalu Operowego. Została wyróżniona także w Polsce – Paszportem tygodnika „Polityka”, nagrodami polskiego przemysłu fonograficznego Fryderyk, nagrodą Orfeusz festiwalu Warszawska Jesień, Nagrodą im. C. K. Norwida oraz Nagrodą im. A. Hiolskiego, Nagrodą im. J. Kiepury. Dwukrotnie została nominowana przez międzynarodowy magazyn operowy „Opernwelt” do tytułu „Najlepsza śpiewaczka sezonu artystycznego”. Artystka otrzymała Nagrodę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej. W 2023 roku otrzymała Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

W swoim dorobku fonograficznym ma ponad 70 CD i DVD, które nagrała m.in. dla wytwórni Harmonia Mundi, Naxos, Dabringhaus und Grimm, CD Accord, Bis i Opus 111.

Prowadzi aktywną działalność naukowo-pedagogiczną. Od trzydziestu lat prowadzi kursy mistrzowskie w kraju i zagranicą. Od 2018 roku jest tutorem programu „Gaude Polonia” Narodowego Centrum Kultury dla studentów zagranicznych. Jest stałym pedagogiem Akademii Operowej Teatru Wielkiego Opery Narodowej oraz profesorem na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina w Warszawie.

Od ponad dwudziestu lat jest jurorem krajowych i międzynarodowych konkursów wokalnych.

* Oparta jest na libretcie opery Andromeda Vittoria Amedea Cigna-Santi z 1772 r.

**https://www.mozartportal.com/en/composition/kv-582-aria-for-soprano-chi-s-chi-s-qual-sia [dostęp 5.08.2026 r.].

*** Amadeusz, 1984, reż. Milos Forman.

**** https://en.wikipedia.org/wiki/Ah!_perfido [dostęp 5.08.2026 r.], tłumaczenie własne.

***** oryg. „(…) Greatness of the Seventh Symphony consists (…) the originality, vivacity, power, and beauty of the thoughts, and their treatment, and in a certain new romantic character of sudden and unexpected transition (…)” [w:] George Grove, Beethoven and his nine symphonies, New York, 1962, s. 240, tłumaczenie własne.