Repertuar

18 lutego 2022

piątek

godz. 19:00

sala koncertowa Filharmonii

kup bilet

Miłość i tragedia – Koncert symfoniczny

Aleksandr Iradyan – dyrygent (Armenia)

Michał Marcol – skrzypce

Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Warmińsko-Mazurskiej

 

Program:

Mieczysław Karłowicz – Koncert skrzypcowy A-dur op. 8

Nikołaj Rimski-Korsakow – Suita symfoniczna Szeherezada op. 35

 

Późny romantyzm niejedno ma imię albo raczej niejedno oblicze – dwie twarze tej wciąż popularnej epoki zaprezentują się podczas lutowego koncertu w Filharmonii Warmińsko-Mazurskiej. Młodzieńczy, wirtuozowski utwór tragicznie zmarłego polskiego twórcy oraz baśniowa suita rosyjskiego mistrza orientalizmu doskonale się uzupełniają.

 

Mieczysław Karłowicz w wieku 33 lat przypłacił życiem swoją drugą, obok muzyki, pasję – taternictwo. Nie zdążył więc rozwinąć kompozytorskich skrzydeł, jednak to, co pozostawił wystarczy, by uznać go za pierwszego polskiego twórcę po Chopinie, którego dzieła osiągnęły poziom europejski. Dysponował znakomitym warsztatem kompozytorskim, stosował zaawansowaną harmonię wagnerowską, ze swobodą i znawstwem posługiwał się fakturą polifoniczną, jego wspaniałą instrumentację porównać można z osiągnięciami Richarda Straussa. Młodzieńcze dzieło jakim jest Koncert skrzypcowy A-dur op. 8 nie jest co prawda tak nowoczesne, jak późniejsze poematy symfoniczne, ale dostrzec w nim można zalążki przyszłego, indywidualnego, bardzo oryginalnego języka muzycznego Karłowicza. To również pierwsze dzieło, które Karłowicz uznał za godne wydania drukiem, ale też jednocześnie ostatnie utrzymane w klasycznej, cyklicznej formie, bez pozamuzycznego programu. Karłowicz stworzył utwór wyjątkowo pogodny, o tradycyjnej, trzyczęściowej budowie, doskonały w formie i przekonujący w wyrazie, w którym szczęśliwie udało się połączyć wirtuozerię z dojrzałą, symfoniczną fakturą. Wyraźnie nawiązuje do wielkich dzieł romantycznych, np. Koncertu skrzypcowego Johannesa Brahmsa, ale przede wszystkim do Koncertu skrzypcowego Piotra Czajkowskiego. Początek koncertu otwiera słynny pierwszy temat, podanym przez skrzypce solo. Część druga to „wykwintna Romanza”, oparta na lirycznej melodii ukazywanej w rozmaitych wariantach harmonicznych i instrumentacyjnych. Finał ma formę ronda z trzykrotnie powtórzonym wyrazistym rytmicznie, pełnym blasku i pędu tematem, na samym początku poprzedzonym wstępem tutti.

 

Suita symfoniczna Szeherezada Mikołaja Rimskiego-Korsakowa jest najwybitniejszym przykładem orientalizmu w muzyce europejskiej. Rosjanie – inaczej niż ludzie z Europy Zachodniej – żyli ze Wschodem na co dzień, identyfikowali się z nim, wżeniali się w Orient, ale też czuli się w pewien sposób przezeń zniewoleni. Rimski-Korsakow – geniusz orkiestracji – przepuścił wprawdzie swoją muzykę przez filtr wcześniejszych doświadczeń francuskich, na czele z Samsonem i Dalilą Saint-Saënsa, ale orientalizm jego Szeherezady świadczy dobitnie, że dzieło wyszło spod pióra twórcy, dla którego Orient nie był jedynie wydumaną figurą estetyczną. Ten Wschód w suicie aż kipi: począwszy od użycia nietypowych skal (całotonowej w temacie sułtana, frygijskiej dominantowej, nawiązującej do arabskiego makamu Hijaz w temacie Szeherezady, w kilku fragmentach także skal pentatonicznych), poprzez wyrafinowaną ornamentykę, skończywszy na zabawach barwowych z brzmieniem poszczególnych instrumentów w orkiestrze. Szeherezada, skomponowana w 1888 roku, to nie lada wyzwanie dla orkiestry, utwór niezwykle trudny dla wszystkich grup zespołu. Zarazem jest to muzyka programowa: tytułowa bohaterka ramowej opowieści i narratorka Baśni z 1001 nocy jest córką wezyra, która postanowiła dzielić łoże króla Szahrijara, mimo że ten mści się na całym rodzie kobiecym za niewierność swej żony i każe rano zabijać każdą, z którą spędził noc. Szeherezada nocą opowiada królowi baśnie, które przerywa nad ranem w najciekawszym miejscu. Król pragnie poznać dalszy ciąg, dlatego darowuje Szeherezadzie kolejną dobę życia, aby nazajutrz uczynić to samo. Poszczególne części utworu Rimskiego-Korsakowa nawiązują do niektórych opowiadań Szeherezady, na co wskazują tytuły umieszczone w pierwszym wydaniu, np. Morze i okręt Sindbada, Opowiadanie o księciu Kalenderze, Młody książę i młoda księżniczka.

Jednak zgodnie z życzeniem kompozytora, nie powinnyśmy brać ich dosłownie. „Niewłaściwe, według mojego zdania, doszukiwanie się zbyt określonego programu w tym utworze zmusiło mnie później to zniszczenia nawet tych iluzji”. Rzeczywiście, jeśli posłuchać uważnie, można dostrzec jedynie pewne zarysy opowieści – chodzi o oddanie nastroju, a nie drobiazgowe ilustrowanie literackiego pierwowzoru. Podstawę utworu stanowią dwa główne tematy, przewijające się przez całe dzieło, uporczywie powracające w rozmaitych ujęciach instrumentalnych: surowy, groźny, posępny temat króla Szahrijara i tęskny, delikatny, rozmarzony temat Szeherezady. Ta kolorowa muzyka za każdym razem zachwyca tak samo i zwraca naszą wyobraźnię w poszukiwaniu nowych baśni, nowych ekscytujących nocy pełnych opowieści.

 

Aleksandr Iradyan – dyrygent

Ormiański dyrygent, kompozytor i pianista urodzony w 1990 roku w Erywaniu. Występował w ponad 15 krajach: Wielkiej Brytanii, Rosji, Francji, Belgii, Niemczech, na Białorusi, w Uzbekistanie, Gruzji i Stanach Zjednoczonych. Karierę rozpoczął w wieku 16 lat, kiedy jako pianista wystąpił z Orkiestrą Ormiańskiej Filharmonii Narodowej. Jest zwycięzcą ważnych konkursów, w tym Międzynarodowego Konkursu im. Arama Chaczaturiana i Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego w Jekaterynburgu. Jego utwory wykonywane były w nowojorskiej Carnegie Hall, BOZAR czy Palais des Beaux-Arts w Brukseli. W 2014 roku jego balet-psychodrama Memos of a suicide wystawiony został w Teatrze Narodowym Armenii.

Aleksandr Iradyan ukończył studia kompozytorskie w Państwowym Konserwatorium w Erywaniu, a od 2014 roku kontynuował je w Królewskim Konserwatorium w Brukseli. Dwa lata później przeniósł się do Berlina, gdzie studiował na Międzynarodowej Akademii Dyrygentury na Universität der Künste w klasie Stevena Sloane’a. Studia ukończył w 2019 roku, od tego czasu mieszka i pracuje w Berlinie.

Ostatnio Aleksandr Iradyan wykłada dyrygenturę na Universität der Künste w Berlinie, jest dyrektorem artystycznym Sonoris Orchestra Berlin, dyrygentem gościnnym Ormiańskiej Narodowej Orkiestry Kameralnej, współpracuje także z wieloma innymi zespołami na całym świecie. W ostatniej dekadzie prowadził m.in. Belgijską Orkiestrą Narodową, Słowacką Orkiestrą Symfoniczną Radia i TV, Brandenburger Symphoniker, Hochschulorchester der UdK, Staatstheater Cottbus, Bochumer Symphoniker, Kammerorchester Prenzlau, Naubrandenburger Symphoniker. Pracował również z tak znakomitymi muzykami, jak Mischa Maisky, Maxim Vengerov, George Pehlivanian. Uczestniczył w kursach mistrzowskich, które prowadzili Robin Ticciati (Deutsches Symphonie Orchester), Sir Roger Norrington, Grzegorz Nowak (Royal Philharmonic Orchestra of London).

W czerwcu 2020 roku otrzymał nagrodę specjalną w Międzynarodowym Konkursie im. Arama Chaczaturiana, co umożliwiło mu poprowadzenie koncertu w Filharmonii Warmińsko-Mazurskiej w Olsztynie.

 

kontakt

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. więcej informacji

Aby zapewnić Tobie najwyższy poziom realizacji usługi, opcje ciasteczek na tej stronie są ustawione na "zezwalaj na pliki cookies". Kontynuując przeglądanie strony bez zmiany ustawień lub klikając przycisk "Akceptuję" zgadzasz się na ich wykorzystanie.

Zamknij